صلاحیت دادگاه در رسیدگی به داد خواست : این مطلب به قواعد صلاحیت محاکم در دعاوی مدنی مرتبط با معاملات میپردازد و تفاوتهای مهم بین مال منقول و غیرمنقول را با مثالهای عملی بررسی میکند.صلاحیت دادگاه ها شامل ارجاع به مواد قانونی کلیدی و رای وحدت رویههای مرتبط است تا به کاربران کمک کند دادگاه صالح را بر اساس مکان وقوع تعهد یا ملک تعیین کنند.
اصول کلی صلاحیت دادگاهها
- صلاحیت محوری دعاوی مدنی معمولاً بر پایه اینکه مال موضوع معامله منقول است یا غیرمنقول است تعیین میشود.
- برای مال غیرمنقول (مثل ملک): صلاحیت به دادگاهی است که ملک در منطقه آن واقع است (دادگاه محل وقوع مال غیرمنقول).
- برای مال منقول: سه مسیر اصلی وجود دارد:
- محل اقامت خوانده
- محل انعقاد معامله (کتبی یا شفاهی)
- محل انجام تعهد (محل انجام تعهد یا محلی که تعهد در آن اجرا میشود)
معاملات منقول — چه دادگاههایی صالحاند؟
- اگر معامله مال منقول باشد، مراجعه به یکی از سه دادگاه زیر مجاز است:
- محل اقامت خوانده (فروشنده تهرانی)
- محل انعقاد معامله (محل تدوین یا انجام معامله)
- محل انجام تعهد (محل تحویل یا تعهد اجرایی)
- در قالب فرضهای گوناگون—مثلاً سفارش از تهران به گیلان—سه راه برای اقامه دعوی وجود دارد و هر کدام از این سه دادگاه میتواند صالح به رسیدگی باشد.
مثالهای عملی (فرضی)
- فرض ۱: معامله با فروشنده تهرانی و تحویل در گیلان
- اگر مال منقول باشد: دادخواست میتواند در گیلان، تهران یا محل انجام تعهد مطرح شود.
- فرض ۲: معامله در مازندران (کتبی یا شفاهی)
- سه دادگاه مذکور صلاحیت دارند: گیلان، تهران و مازندران.
- نکته: برای مال منقول، طرفین میتوانند با توجه به موقعیت رابطه معاملاتی، دادگاه مناسب را انتخاب کنند.
توضیح کامل
صلاحیت دادگاه در رسیدگی به داد خواست : به فرض شما در گیلان فروشگاهی دارید و از تهران بار سفارش میدهید و با فروشنده ی تهرانی به هر دلیلی به اختلاف میخورید و اقامهی دعوی میکنید. آیا دادخواست شما در گیلان رسیدگی میشود؟ یا در تهران؟
اگر معاملهی شما یک مال منقول باشد، یعنی مالی باشد که قابل حمل و نقل است، مثل یک خودکار؛ هم دادگاه گیلان به عنوان دادگاهی که قرار بود آنجا تعهد انجام شود، قرار بود باری که سفارش دادید در گیلان به شما تحویل داده شود، و هم دادگاه تهران به عنوان محلّ اقامت خوانده که آن فروشنده تهرانی است، صالح به رسیدگی هستند.
حالا اگر شما با همان فروشنده ی تهرانی در یک هتلی در استان مازندران معامله کرده باشید، چه کتبی باشد و چه شفاهی، هم دادگاه گیلان، هم دادگاه تهران و هم دادگاه مازندران که آنجا معامله کردید صالح به رسیدگی هستند. یعنی شما اختیار دارید به دفترخدمات قضایی تهران، مازندران و یا گیلان بروید و دادخواست بدهید. هر کجا دادخواست بدهید رسیدگی میکنند.
اما اگر مال غیر منقول باشد؛ مثل ملک که قابل حمل و نقل و جابه جایی نیست، دادگاهی صالح به رسیدگی است که آن ملک در آن منطقه واقع شده باشد. ( دادگاه محلّ وقوع آن ملک) جمع بندی مختصر: معامله ای انجام میشود که مال یا منقول است یا غیر منقول. اگر معامله منقول بود، ۳ جا خواهان میتواند دادخواست طرح بکند:
۱. محلّ اقامت خوانده
۲. محلّ انعقاد معامله (چه شفاهی، چه کتبی)
۳. محلّ انجام تعهد اگر معامله غیر منقول باشد، فقط دادگاهی صالح به رسیدگی است که مال غیر منقول در آن منطقه واقع شده باشد. ( دادگاه محلّ وقوع مال غیر منقول) مطالب فوق مستند به مواد ۱۱، ۱۲ و ۱۳ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی و رای وحدت رویه شماره ۳۱ و ۶۸۸ میباشد.
معاملات غیرمنقول — دادگاه صالح کجاست؟
- برای مال غیرمنقول، صلاحیت فقط به دادگاه محل وقوع مال غیرمنقول اختصاص دارد.
- به عبارت دیگر، اگر ملک در استان خاصی واقع است، دادگاه آن استان صالح است.
نکته کلیدی و ارجاع قانونی
- ارجاع به مواد ۱۱، ۱۲ و ۱۳ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی
- رای وحدت رویه شماره ۳۱ و رای وحدت رویه شماره ۶۸/۸
- این موازین در تعیین صلاحیت بهطور کاربردی به کار میرود و میتواند در تصمیمگیری دادگاهها اثرگذار باشد.
منابع و مراجع قانونی
- مواد ۱۱، ۱۲ و ۱۳ قانون آئین دادرسی مدنی
- رای وحدت رویه شماره ۳۱
- رای وحدت رویه شماره ۶۸۸
